Het rad van Heusden

Uitzending: 
vrijdag, 18 mei 2018 | 19:00

In deze uitzending ontmoeten presentator Leo Swaans en streekarchivaris Hildo van Engen elkaar in Museum Het Gouverneurshuis in Heusden, waar volgende week een bijzondere expositie van start gaat over Zeven eeuwen Heusden. Dat is aanleiding om eens wat meer te weten te komen over het oude wapen van Heusden dat iedereen waarschijnlijk wel kent: een rood rad tegen een goudkleurige achtergrond. In andere kleurencombinaties is dat wapen nog altijd verbonden aan tal van dorpen in het Land van Heusden. In het Gouverneurshuis hangt een achttiende eeuws wapenbord, afkomstig van het Hoogheemraadschap van de Hoge Maasdijk van Stad en Lande van Heusden. Het Heusdense wapen is op dit bord voorzien van een helmteken, een kroon en twee ezelsoren.

Aan de hand van een handschrift uit de zeventiende eeuw bespreken Swaans en Van Engen twee verklaringen over de herkomst van het Heusdense wapen. Een kroniek over de heren van Heusden plaatst de oorsprong van het wapen in de negende eeuw en brengt het in verband met dat van de graven van Kleef. Een andere theorie wil dat de tweede heer van Heusden, Boudewijn, in dienst zou zijn geweest bij de Engelse koning Edmund. Hij werd verliefd op diens dochter Sophia, die hij in het geheim meenam naar zijn kasteel in Heusden. Daar werd zij na lange tijd ontdekt door de koning, die haar aantrof achter een spinnewiel. De koning was daarover zo verheugd, dat hij de heer van Heusden een wapen toekende met een rood wiel, als verwijzing naar het spinnewiel waarachter hij zijn dochter aantrof. Dit mooie verhaal is onwaarschijnlijk, maar toch wijdverbreid. Het Rijksmuseum in Amsterdam bezit een zeventiende-eeuws schilderij waarop het is afgebeeld. In de negentiende eeuw dichtte Willem Bilderdijk over ’Het wiel van Heusden’, en nog in 1956 stond het verhaal centraal in het toneelstuk dat werd uitgevoerd ter gelegenheid van de opening van het Heusdense stadhuis. Aan het slot van de uitzending wordt uiteraard de vraag opgeworpen, hoe de herkomst van het Heusdense wapen wel kan worden verklaard.

Heer Boudewijn van Heusden en zijn echtgenote Sophia ontvangen eerbewijzen van de gezant van koning Edmund, schilderij door Adriaen Pietersz. van de Venne, ca. 1626 (Rijksmuseum, Amsterdam)
Achttiende-eeuws wapenbord van het Hoogheemraadschap van de Hoge Maasdijk van Stad en Lande van Heusden (Museum Het Gouverneurshuis, bruikleen van gemeente Heusden)
Uitvoering van het toneelstuk ’Rad en vuur’ bij de opening van het Heusdense stadhuis in 1956 (Streekarchief Langstraat Heusden Altena, beeldbank, foto HSD08071).
Presentatie: 
Gast(en):